Van dreiging tot databeleid: hoe geopolitieke spanningen data governance op scherp zetten

Geopolitieke spanningen voelen vaak als een ver-van-mijn-bed-show. Ze spelen zich af tussen landen en regering waardoor het effect op het dagelijkse leven beperkt lijkt. Met de spanningen in het Midden-Oosten merken we dat een liter benzine duurder is geworden, maar we worden niet beperkt in ons dagelijkse leven. Toch raken de spanningen van het afgelopen jaar een steeds belangrijker onderdeel binnen organisaties: data.

Data is voor organisaties veel meer geworden dan alleen een middel om processen te ondersteunen. Wie toegang heeft tot data, controle heeft over de datastromen en bepaalt waar data zich bevindt, heeft macht. Dit vergroot het strategisch belang van data governance.

In dit artikel verkennen we hoe geopolitieke ontwikkelingen de context van data governance veranderen — en waarom organisaties die hier proactief op inspelen, niet alleen risico’s beperken, maar ook wendbaarder en toekomstbestendiger worden.

Geopolitieke spanningen in een zakelijke context

Met geopolitieke spanningen bedoelen we niet politieke voorkeuren of ideologische discussies, maar spanningen tussen landen en machtsblokken die gevolgen kunnen hebben voor de economie, technologie en digitale infrastructuur.

In het geval van de spanningen die nu op dit moment in Midden-Oosten spelen, moet er niet alleen gedacht worden aan het verschepen van olie en gas of andere beperkingen. Ook krijgt een organisatie mogelijk te maken met sancties, technologie-export en strengere eisen aan de opslaglocatie van data vanwege toegenomen cyberdreigingen. Dit alles heeft invloed op hoe organisaties zouden moeten nadenken over het verzamelen, opslaan, verwerken en delen van data.

Jarenlang konden organisaties vertrouwen op relatief stabiele internationale verhoudingen, maar de wereld is inmiddels zo gevormd dat aannames snel kunnen veranderen. Data heeft strategische gevolgen voor data architectuur, cloudoplossingen en datadeling.

Waarom data governance een strategisch thema wordt

Traditioneel werd data governance gezien als een noodzakelijke randvoorwaarde. Het was al belangrijk, maar vooral in verband met compliance, rapportage en datakwaliteit. Er werd gefocust op afspraken, rollen, definities, eigenaarschap van datasets en bepalingen welke data leidend was.

Deze basis blijft belangrijk, maar door de spanningen moet er een dimensie toegevoegd worden aan deze basis. Naast het thema ‘orde scheppen’ moet data governance ook gaan over beschermen, anticiperen en sturen.

Data governance is een instrument waarmee organisaties grip houden op een wereld waarin regelgeving verandert, leveranciers onder verschillende juridische regimes vallen en datastromen vaak grensoverschrijdend zijn. Dit door keuzes te maken:

Welke data is kritisch?

Welke afhankelijkheden accepteren we?

Waar lopen we risico’s — en welke vinden we acceptabel?

Zonder volwassen data governance blijven deze vragen onbeantwoord.

De belangrijkste data governance‑risico’s in een geopolitieke context

1. Data soevereiniteit en locatie

Waar is de data van de organisatie opgeslagen en dus onder welk juridisch regime valt die data? Geopolitieke spanningen zorgen ervoor dat dit een urgente vraag is geworden, terwijl dit in een IT-landschap minder vaak inzichtelijk is dan organisaties denken. Door snel escalerende spanningen kunnen regelgeving of toegang snel veranderen en dus het vraagstuk urgent maken.

2. Afhankelijkheid van leveranciers

Cloud en software zijn zelden onafhankelijk, omdat de leveranciers opereren binnen wetgeving. Door die wetgeving kunnen zijn te maken krijgen met restricties die hun dienstverlening beïnvloedt. Data governance maakt het mogelijk om deze afhankelijkheden inzichtelijk te maken in plaats van dat ze onbewust blijven bestaan.

3. Toegang en continuïteit

Wat als toegangen tot systemen, data of infrastructuur beperkt wordt? Data governance geeft inzicht in de scenario’s, zodat inzichtelijk wordt welke processen geraakt worden en welke alternatieven nodig zijn om continuïteit te waarborgen.

4. Toegenomen cyberdreiging

Bij geopolitieke spanningen zijn de kansen op gerichte cyberaanvallen vergroot. Data is altijd al een interessant doelwit geweest, maar als pressiemiddel nog interessanter. Data governance voorkomt incidenten niet, maar maakt wel inzichtelijk welke data gevoelig is, wie toegang heeft en hoe afwijkend gebruik wordt gedetecteerd?

Regelgeving als reactie op geopolitiek

Wet- en regelgeving rondom data ontstaat zelden uit zichzelf, het is vaak een reactie op een gebeurtenis. Initiatieven op het gebied van privacy, datadeling en digitale autonomie zijn vaak een directe reactie op veranderende machtsverhoudingen.

Een voorbeeld hiervan is de Schrems II-uitspraak uit 2020. Het Europese Hof van Justitie verklaarde de EU-VS Privacy Shield ongeldig, omdat Amerikaanse wetgeving onvoldoende bescherming bood tegen toegang door inlichtingendiensten.

Organisaties die afhankelijk waren van datatransfers naar de Verenigde Staten verloren van de ene op de andere dag hun juridische basis. Toen ontdekten veel organisaties pas hoe complex hun datalandschap was:

Data bleek ineens naar het buitenland te stromen

Gebruikte tooling was niet volledig in beeld

Verantwoordelijkheden waren niet inzichtelijk gemaakt.

Toen kwam de vraag pas boven ‘Waar gaat onze data eigenlijk allemaal heen?’ terwijl je die vraag vanuit een data governance standpunt al zou hebben beantwoord. Ineens moest er ook nog inzichtelijk gemaakt worden waarom er data werd verplaatst, onder welke voorwaarde en met welke risico’s.

Eén van de bekendste organisaties die geconfronteerd werd met een boete was Meta (het moederbedrijf van Facebook en Instagram). Zij kregen een boete van €1,2 miljard voor onjuiste datatransfers.

Het gevolg van deze uitspraak is, is dat compliance niet langer een eenmalige gebeurtenis is, maar een continu proces. Regelgeving dwingt daardoor om na te denken over dataclassificatie, -locatie en toegangsrechten.

Voldoen aan de regels is in veel gevallen niet meer genoeg, aangezien dat betekent dat er achter de feiten aangelopen wordt. Als er data governance ingezet wordt als sturingsmechanisme dan ben je beter voorbereid op nieuwe eisen ongedacht de oorsprong.

Wat betekent dit concreet voor data teams?

Voor datateams is deze verandering het meeste impactvol. Datamodellen, pipelines en dashboards raken alle genoemde zaken, terwijl er vaak weinig zicht is op de risico’s.

De vragen die moeten gaan gelden om de risico’s te beperken:

Wie heeft toegang tot welke data, zowel interne als externe partijen?

Welke datasets is kritisch voor de primaire bedrijfsvoering?

Wie is eindverantwoordelijk, niet alleen technisch maar ook inhoudelijk?

Welke externe partijen hebben toegang tot onze data, direct of indirect?

Kunnen we datastromen aanpassen als de context verandert?

Om rust, duidelijkheid en snelle besluitvorming te kunnen garanderen, is het nodig om de vragen niet ad hoc maar gestructureerd te beantwoorden. Het gevolg is dat deze volwassen data governance de datateams gaat helpen.

Data governance als fundament voor weerbaarheid

Data governance wordt vaak gezien als een vertragende factor, terwijl de praktijk anders is. Organisaties met volwassen data governance zijn juist wendbaarder. Het is inzichtelijk:

Welke data er gebruikt wordt en waarom

Waar die data vandaan komt en naartoe gaat

Wie verantwoordelijk is voor beslissingen

Omdat alle informatie beschikbaar is, is het gemakkelijker om te schakelen bij veranderingen. Het helpt om dan om sneller keuzes te maken omdat het informatie kader bekend is.

In 2024 was er een datalek bij Snowflake waarbij meer dan 150 organisaties werden geraakt. Aanvallers kregen toegang tot klantaccounts door gebruik te maken van gelekte credentials, accounts zonder multi-factor authentication en beperkte monitoring op afwijkend gedrag.

Voornaamste slachtoffer was de Amerikaanse telecomaanbieder AT&T waar de gegevens van 110 miljoen klanten werden buitgemaakt. Niet omdat door fundamentele kwetsbaarheden in het platform, maar door het niet consequent toepassen van beveiligingsmaatregelen. Door het ontbreken of onvoldoende data governance was:

Multifactor authentication was niet verplicht gesteld

Onduidelijk eigenaarschap voor het beveiligen van de datasets

Gebrek aan classificatie van gevoelige data

Beperkte monitoring en controle

De tools waren aanwezig, maar geen data governance kader die bepaalde hoe die tools ingezet moesten worden. Met een volwassen data governance inrichting had de impact significater kleiner kunnen zijn of zelfs kunnen voorkomen.

Conclusie: data governance is geen luxe meer

Geopolitieke spanningen maken één ding duidelijk: data is niet neutraal en datamanagement is niet vrijblijvend. De vraag is niet of je organisatie hiermee te maken krijgt, maar wanneer.

Data governance biedt geen garanties, maar wel grip. Het helpt organisaties om risico’s expliciet te maken, afhankelijkheden te begrijpen en bewust te sturen. Niet door alles dicht te regelen, maar door helderheid te creëren.

Bij OneDNA geloven we dat data pas echt waarde oplevert wanneer organisaties er vertrouwen in hebben — ook als de wereld om hen heen verandert. Data governance is daarbij geen doel op zich, maar een essentieel middel om data strategisch, verantwoord en toekomstgericht in te zetten.